İsveç’in Gotland adasındaki Ajvide adlı arkeolojik bölgede yer alan Cilalı Taş Devri’nden (Neolitik Çağ) kalma mezarlık, Avrupa’nın son avcı-toplayıcılarından bazılarının, çok yakın akrabalarıyla değil, daha uzak akrabalarıyla da birlikte gömüldüğünü gösterdi. Ayrıca, bazı mezarlarda yakın biyolojik aile üyelerinin bulunduğu, hatta bir babanın kemiklerinin kızının cesedinin yanına gömüldüğü tespit edildi. Makale, Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayınlandı.
Ülkenin batısındaki adada bulunan Ajvide’de kazı çalışmaları 1983’te başladı. Ajvide’de, 5 bin 500 yıl önce bölgede yaşamış bir avcı-toplayıcı toplumu olan Pitted Ware (Çukurlu Çömlek) kültürüne ait 85 mezar gün yüzüne çıkarıldı. Bu dönemde tarım, çiftçi topluluklarıyla birlikte Avrupa’ya yayılmış olsa da, bazı avcı-toplayıcı gruplar İskandinavya’da yaşamaya devam etti; öncelikli olarak fok avcılığı ve balıkçılıkla uğraştılar.
Ajvide en az dört yüzyıl boyunca yerleşim yeri olarak kullanıldı ve arkeologlar bir mezarlığın yanı sıra tonlarca çanak çömlek ve hayvan kemiği buldu. Mezarlıktaki kazılar, sekiz mezarın birden fazla kişi içerdiğini ortaya çıkardı. Araştırmacılar başlangıçta mezarlardaki kişilerin yakın akraba olduğunu varsaymıştı. Ancak gelişmiş DNA analizleri sayesinde yeni bulgular ortaya çıktı.
Live Science’ın haberine göre, Uppsala Üniversitesinden popülasyon genetikçisi Tiina Mattila, “Bu tür avcı-toplayıcı mezarlarının korunması alışılmadık bir durum olduğu için, arkeolojik avcı-toplayıcı kültürlerde akrabalık çalışmaları az ve tipik olarak ölçek bakımından sınırlı.” dedi.
Hala, üvey kardeş, kuzen bağları güçlüydü
Kazı ekibi, bir mezarda yetişkin bir kadın iskeleti ile birlikte iki küçük çocuğun iskeletini buldu. DNA analizi, çocukların öz kardeş olan bir erkek ve bir kız olduğunu ortaya çıkardı. Ancak kadın onların annesi değildi ve babalarının kız kardeşi ya da üvey kız kardeşleri olabilirdi.
İkinci bir mezar, birlikte gömülmüş bir erkek ve bir kız çocuğunun iskeletlerini içeriyordu. DNA analizi, bunların üçüncü dereceden akrabalar (DNA’larının sekizde birini paylaşan kişiler) ve muhtemelen kuzen olduğunu gösterdi.
Üçüncü mezarda, bir kız çocuğu ve genç bir kadının iskeletlerinin DNA analizi, bunların da üçüncü derece akraba olduğunu, muhtemelen kuzen ya da büyük hala ve büyük yeğen olduklarını ortaya koydu.
Dördüncü mezarda ise sırtüstü vaziyette gömülmüş genç bir kız çocuğu vardı ve üzerinde, yanında bir yığın kemik bulunuyordu. Araştırmacılar DNA analizini kullanarak kemiklerin kızın babasına ait olduğunu keşfetti. Babanın ölümünün muhtemelen kızınınkinden önceye dayandığını ve kemiklerinin başka bir yerden kazılarak kızının mezarına taşındığını ileri sürüyor.
Live Science’ın haberine göre, çalışmanın ortak yazarı, Uppsala Üniversitesinden arkeogenetikçi Helena Malmström, “Analiz, birlikte gömülenlerin çoğunun genellikle varsayıldığı gibi birinci derece akrabalar (yani ebeveyn-çocuk veya kardeşler) yerine ikinci veya üçüncü derece akrabalar olduğunu gösterdi. Bulgular, bu insanların soyları hakkında iyi bir bilgiye sahip olduklarını ve çekirdek ailenin ötesindeki ilişkilerin önemli bir rol oynadığını gösteriyor.” dedi.
Makaleye göre, Ajvide mezarları üzerine yapılan bu çalışma, İskandinav Neolitik avcı-toplayıcıları arasındaki aile bağlantılarını araştıran ilk araştırma. Araştırmacılar, antik avcı-toplayıcı sosyal yapısı, yaşam öyküsü ve defin ritüelleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için mezarlıktan çıkarılan tüm iskeletleri analiz edecek.
Kaynak: Proceedings of the Royal Society B.