Avustralya Ulusal Üniversitesi araştırmacılarının çalışmasına göre yaklaşık 2 bin yıl önce Vietnam’da yaşayan topluluklar dişlerini bilerek siyaha boyuyordu. Bulgular bunun rastgele oluşan bir leke değil, demir içeren özel bir karışımla yapılan bilinçli bir işlem olduğunu gösteriyor. Üstelik bu gelenek tamamen kaybolmuş değil.
Yaklaşık 2 bin yıl önce Vietnam’da yaşayan insanların beyaz dişler yerine parlak siyah dişleri tercih ettiği belirlendi. Kuzey Vietnam’daki Dong Xa mezarlık alanında bulunan kafatasları üzerinde yapılan incelemeler, dişlerdeki koyu rengin topraktan ya da beslenmeden kaynaklanmadığını ortaya koydu.
Bulgular, Archaeological and Anthropological Sciences dergisinde yayımlandı. Araştırmacılara göre bu çalışma, diş karartma geleneğine dair bilinen en eski doğrudan arkeolojik kanıtı sunuyor.
Dişler kendiliğinden değil, bilinçli olarak karartılmış
Bilim insanları üç farklı kişiye ait dişleri inceledi. Bu kişilerden ikisi yaklaşık 2 bin yıl önce, biri ise yaklaşık 400 yıl önce yaşamıştı. Dişlerin en dış tabakasında yapılan testlerde demir ve kükürt izleri bulundu.
Bu maddeler bir araya geldiğinde koyu renk oluşturan bir bileşik ortaya çıkıyor. Ayrıca bazı dişlerde yoğun demir birikimi tespit edildi. Bu da rengin tek seferlik bir temasla değil, defalarca sürülen bir karışımla oluştuğunu gösteriyor. Uzmanlara göre bu durum, siyah dişlerin bilinçli bir uygulama sonucu ortaya çıktığını kanıtlıyor.
Bölgede yaygın olarak çiğnenen betel cevizi dişleri koyu renge boyayabiliyor. Ancak bu leke genellikle kahverengimsi bir ton bırakıyor. Dong Xa’daki örneklerde ise çok daha yoğun ve derin bir siyah renk görülüyor.
Toprakta uzun süre gömülü kalmak da dişlerde lekelenmeye yol açabiliyor. Fakat bu tür lekeler genellikle düzensiz oluyor. İncelenen dişlerde ise renk yüzeye bilinçli şekilde uygulanmış gibi duruyor. Bu da siyah rengin tesadüfi değil, insan eliyle oluşturulduğunu gösteriyor.
Araştırmacılar modern bir dişi, demir içeren geleneksel bir karışımla boyayarak deney yaptı. Bu karışım bitkisel maddeler ile demirin birleşmesiyle siyah bir renk oluşturuyor.
Deney sonucu ortaya çıkan kimyasal izler, antik dişlerde bulunan izlerle büyük ölçüde aynı çıktı. Bu da uygulamanın kasıtlı olduğunu güçlü şekilde destekledi.
O dönemde siyah diş güzellikti
Tarihsel kayıtlara göre Vietnam’da diş karartma işlemi birkaç aşamada yapılıyordu. Bitkisel özler hazırlanıyor, demirle karıştırılıyor ve oluşan koyu macun haftalar boyunca dişlere sürülüyordu. Son aşamada dişler parlatılarak aynaya benzer parlak bir görünüm elde ediliyordu.
Eski şiir ve halk anlatılarında siyah dişler güzellik göstergesi olarak anılıyor. Yani bugün beyaz dişler nasıl estetik kabul ediliyorsa, o dönemde de siyah dişler aynı anlamı taşıyordu.
Gelenek tamamen kaybolmadı
Bu uygulama yalnızca antik döneme ait değil. Vietnam’da özellikle kırsal bölgelerde 20. yüzyıla kadar devam etti. Hatta bazı yaşlı bireylerde 2 binli yılların başına kadar geleneksel yöntemlerle karartılmış dişlere rastlandı.
Günümüzde yaygın olmasa da bazı etnik topluluklarda kültürel kimliğin bir parçası olarak sembolik biçimde sürdürülüyor. Festivallerde ve geleneksel etkinliklerde de bu uygulamaya örnekler görülebiliyor.
Yaklaşık 2 bin yıl önce bölgede demir işçiliğinin gelişmiş olması da dikkat çekiyor. Demire daha kolay ulaşılması, bu tür karışımların hazırlanmasını mümkün kılmış olabilir.
Araştırma, antik Vietnam toplumlarının demiri yalnızca alet yapımında değil, estetik amaçlarla da kullandığını gösteriyor. Siyah dişler basit bir leke değil; bilinçli bir güzellik anlayışının, kültürel kimliğin ve teknolojik bilginin birleşimi olarak tarihte yerini almış görünüyor.
Kaynak: Archaeological and Anthropological Sciences