Antik Roma’dan günümüze ulaşan ve uzun yıllar ne amaçla kullanıldığı anlaşılamayan bir taş levhanın işlevine ilişkin yeni bulgular elde edildi. Antik Roma yerleşimi Coriovallum’da ortaya çıkarılan beyaz kireç taşı levhanın, üzerinde oynanan bir engelleme oyununa ait olabileceği tespit edildi. Araştırmacılar, buluntunun bulunduğu yerleşime atıfla bu oyunu “Ludus Coriovalli” olarak adlandırdı.
Roma İmparatoru Augustus döneminde kurulan ve Batı Roma İmparatorluğu’nun MS 476 yılında yıkılmasına kadar varlığını sürdüren Coriovallum’da yapılan kazılarda bulunan levha, arkeolojik bağlamına göre Roma dönemine tarihleniyor.
Üzerindeki çapraz ve düz çizgiler daha önce dekoratif bir desen ya da kaldırım taşı izi olarak değerlendirilmişti. Ancak yeni çalışma, bu çizgilerin bir oyun tahtası üzerinde oluşan kullanıma bağlı izlerle uyumlu olabileceğini ortaya koydu. Araştırmacılar, levhadan yola çıkarak kural setini yapay zeka destekli simülasyonlarla test etti ve çalışmada bu oyuna “Ludus Coriovalli” adını verdi.
Üç boyutlu analizle aşınma izleri incelendi
Araştırma, Leiden Üniversitesi’nden Walter Crist ve ekibi tarafından yürütüldü. Levha, üç boyutlu tarama yöntemiyle incelendi. Üç boyutlu tarama, nesnenin yüzeyinin dijital ortamda modellenmesini sağlıyor ve çizgilerdeki derinlik farklarının milimetrik düzeyde ölçülmesine imkan veriyor. Analiz sonucunda bazı çizgilerin diğerlerine kıyasla daha derin olduğu belirlendi.
Bilim insanları, bu düzensiz aşınmanın taş ya da pul benzeri oyun parçalarının belirli hatlar boyunca tekrar tekrar hareket ettirilmesinden kaynaklanmış olabileceğini değerlendirdi. Bu durum, levhanın bir oyun tahtası olarak kullanılmış olabileceğine işaret etti.
Yapay zeka binlerce kural kombinasyonunu test etti
Araştırma kapsamında “Ludii” adı verilen bir yapay zeka sistemi kullanıldı. Ludii, farklı kural seçeneklerini bilgisayar ortamında deneyerek en olası senaryoyu belirlemeye çalışan bir simülasyon aracı olarak tanımlandı. Ekip, sisteme binlerce olası kural kombinasyonunu test ettirdi. Üç taşa karşı iki taş, dört taşa karşı iki taş ya da ikiye karşı iki taş gibi farklı oyuncu dizilimleri denendi. Her senaryoda iki sanal oyuncu karşı karşıya getirildi ve ortaya çıkan hareket desenlerinin levhadaki aşınma izleriyle uyumlu olup olmadığı analiz edildi.
Bulgular, arkeoloji dergisi Antiquity’te yayımlandı. Çalışmaya göre en güçlü senaryoda iki oyuncudan biri iki, diğeri dört taşa sahipti. Oyuncular taşlarını çizgiler boyunca hareket ettirerek rakibin hamle yapabileceği alanı kısıtlamaya çalışıyor, rakibini hareket edemez hale getiren oyuncu oyunu kazanıyordu. Engelleme oyunu ifadesi, oyunun amacının rakibin taşlarını toplamak değil, rakibin hamle seçeneklerini azaltarak onu hareket edemez duruma getirmek anlamına geliyor.
Araştırmacılar, bu tür oyunların Avrupa’da daha çok Ortaçağ dönemine ait örneklerle bilindiğini belirtti. Çalışmanın, rakibin hareket alanını kısıtlamaya dayalı bu oyun türünün Roma dönemine kadar uzanabileceğine işaret ettiği ifade edildi.
Öte yandan bilim insanları, oyunun Antik Roma’da kesin olarak bu kurallarla oynandığının kanıtlanamadığını vurguladı. Ancak aşınma analizi ile yapay zeka simülasyonlarının birlikte kullanılması, arkeolojik buluntuların yorumlanmasında yeni bir yöntem olarak değerlendiriliyor.
Kaynak: Antiquity