Kuş gribi virüsü H5N1, Antarktika’da ilk kez doğrulanmış toplu yaban hayatı ölümüne yol açtı. 2023 ve 2024 yaz sezonlarında 50’den fazla skua virüs nedeniyle hayatını kaybetti. Bulgular, Hollanda merkezli Erasmus MC ile ABD’deki University of California, Davis araştırmacılarının çalışması sonucunda ortaya kondu ve Scientific Reports dergisinde yayımlandı.
Araştırma, Antarktika’da kuş gribine bağlı ilk kesin toplu ölüm vakasını ortaya koydu. Daha önce virüsün varlığı tespit edilmişti ancak ölüm nedeninin doğrudan H5N1 olduğu ilk kez patolojik incelemelerle kanıtlandı.
H5N1 nedir ve neden tehlikeli
H5N1, yüksek patojenik kuş gribi virüsü olarak biliniyor. Yüksek patojenik ifadesi, virüsün hastalık yapma ve öldürme kapasitesinin yüksek olmasından kaynaklanıyor. Virüs ilk kez 1996 yılında Çin’de evcil kazlarda tespit edildi. Zaman içinde kümes hayvanlarından yabani kuşlara sıçrayarak kıtalar arası yayıldı.
Virüs yalnızca kuşları değil, memelileri de enfekte edebiliyor. Dünya genelinde yüz milyonlarca kümes hayvanının itlaf edilmesine yol açan H5N1, deniz aslanları ve tilkiler dahil birçok türde görüldü. İnsanlara bulaşma vakaları nadir olsa da ölüm oranının yüksek olduğu biliniyor.
Antarktika’da nasıl tespit edildi?
Mart 2024’te düzenlenen araştırma seferinde bilim insanları Güney Shetland Adaları, Weddell Denizi ve Antarktika Yarımadası’ndaki 10 farklı noktada inceleme yaptı. Hasta ya da ölü hayvanlar bulunduğunda otopsi yapıldı ve doku örnekleri toplandı.
Skualarda virüs Hope Bay, Devil Island ve Beak Island bölgelerinde tespit edildi. Özellikle Beak Island’da güney kutup skualarında yoğun bir toplu ölüm yaşandı. İncelemeler sonucunda virüsün çoklu organ hasarına ve hızlı ölüme neden olduğu belirlendi. Çoklu organ hasarı, virüsün aynı anda birden fazla hayati organı etkileyerek kısa sürede ölümcül tablo oluşturması anlamına geliyor.
Virüs beyni hedef alıyor
Araştırmacılara göre H5N1, enfekte kuşların beynini etkiliyor ve nörolojik belirtilere yol açıyor. Nörolojik belirti, sinir sistemi kaynaklı hareket ve davranış bozukluklarını ifade ediyor.
Enfekte kuşlarda boynun anormal şekilde bükülmesi, daire çizerek yürüme ya da yüzme, nesnelere çarpma ve havada denge kaybı gibi belirtiler gözlendi.
Skualar neden risk altında?
Skualar hem avcı hem de leşçi kuşlar. Leşçi davranış, ölü hayvanlarla beslenme alışkanlığını ifade ediyor.
Ayrıca bu kuşlar geniş coğrafyalara yayılabiliyor. Göç sırasında uzun mesafeler kat etmeleri, virüsün farklı kolonilere taşınmasına zemin hazırlayabiliyor.
Antarktika’da düzenli ve kapsamlı bir yaban hayatı izleme sistemi bulunmuyor. Son kapsamlı skua sayımı 1980’lerde yapıldı ve yaklaşık 800 üreyen çift tespit edildi. Güncel veriler olmadığı için 50’den fazla kuşun kaybının popülasyon üzerindeki gerçek etkisi net olarak hesaplanamıyor.
Uzmanlar, disiplinler arası ve sürekli bir gözetim sistemi kurulmadığı takdirde virüsün yayılımının fark edilmeden büyüyebileceği uyarısında bulunuyor. Antarktika, iklim değişikliği ve çevresel baskılarla mücadele ederken H5N1’in yeni ve ciddi bir tehdit başlığı oluşturduğu belirtiliyor.
Kaynak: Scientific Reports