Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nde yürütülen araştırmalarda, uzay ortamının bitkileri nasıl etkilediği inceleniyor. Bilim insanları, özellikle yerçekiminin çok az olduğu ortamlarda bitkilerin nasıl büyüdüğünü ve zor koşullara dayanabildiğini araştırıyor. Türkiye’nin uzay biyolojisi alanındaki önemli projeleri arasında yer alan bu çalışmalar, bitkilerin tuzluluk, kuraklık ve radyasyon gibi zorlu çevre şartlarına karşı verdiği tepkileri moleküler düzeyde anlamayı hedefliyor.
Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı’nın Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki deneylerinde görev alan ekip, zor şartlara dayanabilen özel bitki türleri üzerinde çalışıyor. Tuzlu ortamlara dayanıklı bu bitkilerin uzayda kök gelişimi, hücre yapısı, mineral dengesi ve kendini koruma sistemleri moleküler analizlerle inceleniyor. Ayrıca stres altında hangi genlerin aktif hale geldiği araştırılarak, mikro yerçekiminin bitkinin çalışma düzeni ve metabolizması üzerindeki etkileri anlaşılmaya çalışılıyor.
Bitkiler uzay ortamında denendi
Araştırmalarda, Dünya’da zorlu koşullarda yaşayabilen bitki türlerinin uzay ortamında büyüyüp büyüyemeyeceği test ediliyor. Laboratuvarlarda Ay ve Mars toprağını taklit eden özel karışımlar kullanılarak yapılan deneylerde, bitkilerin kök yapısı, suyu ne kadar tutabildiği ve besinleri nasıl aldığı inceleniyor. Mikro yerçekimi ortamında bitkilerin yön bulma şeklinin, hücre bölünmesinin ve hormon dengesinin değişebildiği bilindiği için, bu çalışmalar bitkilerin nasıl geliştiğini ve bu süreçlerin arkasındaki temel biyolojik mekanizmaları anlamak açısından önem taşıyor.
Uzaya gönderilen bazı tohumlarda, uzayın doğal koşullarından kozmik radyasyon ve düşük yerçekimi nedeniyle küçük genetik değişimler oluşabiliyor. Uzay ıslahı olarak adlandırılan bu yöntem sayesinde, dışarıdan kimyasal ya da yapay radyasyon kullanmadan yeni bitki çeşitleri elde edilebiliyor. Elde edilen bu yeni türlerin kuraklığa ve sıcağa ne kadar dayanıklı olduğu, ayrıca zor koşullarda fotosentezi ne kadar sürdürebildiği detaylı testlerle inceleniyor.
Veriler, tarım biyoteknolojisi alanında çalışan araştırmacılarla paylaşılırken, aynı zamanda uzay görevlerinde kendi kendine yetebilen yaşam sistemlerinin geliştirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor. Uzun vadede Ay ve Mars görevlerinde bitki yetiştirme yöntemlerinin geliştirilmesi, astronotların beslenme ve oksijen ihtiyacının karşılanmasında önemli bir rol oynayabilir.
Kaynak: Anadolu Ajansı