Çin’in 2010–2020 arasındaki on yıllık dönemde hava kirliliğini azaltmak için attığı adımlar, yalnızca şehirlerdeki hava kalitesini iyileştirmekle kalmadı, küresel ısınma üzerinde de ölçülebilir bir etki yarattı. ABD merkezli Ulusal Bilim Vakfı’na bağlı Ulusal Atmosfer Araştırmaları Merkezi’nin Atmosfer Kimyası Gözlem ve Modelleme Laboratuvarı tarafından yürütülen araştırmaya göre, Çin’in kükürt dioksit salımını beklenenden daha hızlı düşürmesi, atmosferde Güneş ışığını geri yansıtan parçacıkların azalmasına neden oldu. Bu da Dünya’nın daha fazla ısınmasına yol açabilecek bir enerji artışı anlamına geliyor.
“Emisyon”, sanayi tesislerinden, termik santrallerden ya da araçlardan atmosfere bırakılan gaz miktarını ifade ediyor. Yani fabrikalardan çıkan duman ya da bacalardan yükselen gazlar aslında birer emisyon. Çin, özellikle kömürle çalışan santrallerde ve ağır sanayide bu gaz salımını ciddi biçimde azaltınca havaya karışan kükürt dioksit miktarı da düştü.
Kükürt dioksit havaya karıştıktan sonra kimyasal tepkimelerle gözle görülmeyecek kadar küçük sülfat parçacıklarına dönüşüyor. Bu parçacıklar Güneş’ten gelen ışığın bir bölümünü uzaya geri yansıtarak adeta ince bir perde gibi davranıyor. Bu yüzden hava kirliliği zararlı olmasına rağmen, aynı zamanda gezegeni bir miktar serin tutan geçici bir etki de yaratıyor. Çin emisyonları azaltınca bu parçacıkların miktarı düştü ve bu “serinletici perde” zayıfladı.
Küresel ölçekte ne değişti?
Bilim insanları bu değişimi bilgisayar iklim modelleriyle hesapladı. Sonuçlara göre 2020 yılına gelindiğinde sülfat parçacıklarındaki azalma, küresel ölçekte metrekare başına yaklaşık 0.10–0.15 watt’lık ek bir ısınma etkisi oluşturdu. Bu doğrudan “sıcaklık şu kadar arttı” anlamına gelmiyor ancak Dünya’nın uzaya gönderdiğinden biraz daha fazla enerjiyi tutmaya başladığı ve bunun zamanla ısınmayı artırabileceği anlamına geliyor.
Etkiler her yerde aynı değil. Özellikle Kuzey Pasifik Okyanusu üzerinde bu artış küresel ortalamanın yaklaşık altı katına ulaştı. Araştırmacılar, Çin’den yükselen hava akımlarının Pasifik’e doğru taşınmasının bu bölgesel farkta etkili olduğunu belirtiyor. Yani Çin’de alınan çevre önlemleri, rüzgarlarla taşınan hava kütleleri sayesinde binlerce kilometre ötede bile sonuç doğurabiliyor.
Çalışmada iki farklı emisyon verisi karşılaştırıldı. Daha güncel veriler, Çin’in kükürt azaltımının önceki tahminlerden daha güçlü olduğunu ortaya koydu. Bu veriler modele eklendiğinde sonuçların 2022 yılında yapılan uçak ölçümleriyle daha iyi örtüştüğü görüldü. Bu da Çin’in hava kirliliğini azaltma hızının bazı küresel veri tabanlarında olduğundan düşük tahmin edilmiş olabileceğini gösteriyor.
Kayank: Geophysical Research Letters