Japonya’daki Tokyo Metropolitan Üniversitesinden araştırmacılar, görsel alanda yer alan sayıların, insanların mekanı algılama biçimini farkında olmadan nasıl etkilediğini ortaya koydu.
Bulgular, beynin sayılar ile uzamsal algı arasında sanılandan çok daha karmaşık bir ilişki kurduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, görsel alanda yer alan sayıların, sayısal anlamdan çok nesne algısı üzerinden dikkati yukarı veya sola kaydırarak mekan algımızı farkında olmadan değiştirdiğini ileri sürüyor.
Araştırma kapsamında gönüllülerden, üzerinde sayılar bulunan çizgi ve karelerin tam merkezini işaretlemeleri istendi. Katılımcıların işaretlediği noktaların gerçek merkezden ne kadar saptığı ölçülerek, dikkatlerinin hangi yöne kaydığı analiz edildi. Bu küçük sapmalar, beynin sayısal bilgiyi işlerken mekansal algıyı nasıl yönlendirdiğine dair önemli ipuçları sundu.
Dikkat yanlılığı etkisi
Bilim insanları uzun süredir, sayıların zihinde bir “zihinsel sayı doğrusu” üzerinde temsil edildiğini düşünüyor. Soldan sağa yazılan dilleri kullanan toplumlarda, küçük sayıların sol tarafta, büyük sayıların ise sağ tarafta algılandığı biliniyor. Daha önce yapılan deneyler de bunu destekliyor. Örneğin, iki sayının karşılaştırıldığı basit görevlerde, küçük sayı solda olduğunda insanların daha hızlı tepki verdiği gözleniyor. Bu etki, “dikkat yanlılığı” olarak adlandırılıyor.
Yeni çalışmada, yatay çizgilerle yapılan deneyler bu beklentiyle uyumlu sonuçlar verdi. Küçük sayılarla doldurulmuş çizgilerde katılımcılar merkezi daha sola yakın algıladı. Ancak dikey çizgilerde farklı bir tablo ortaya çıktı. Büyük sayılar, merkezin daha aşağıda işaretlenmesine yol açtı. Bu sonuç, önceki çalışmalarda öne sürülen “alttan üste doğru sayısal temsil” varsayımıyla örtüşmedi.
Kare uyaranlarda yukarı yönlü algı kayması
Araştırmanın en çarpıcı bulguları ise iki boyutlu kare uyaranlarda elde edildi. Karelerin içinde sayı dizileri bulunduğunda, sayıların büyüklüğünden bağımsız olarak belirgin bir yukarı yönlü algı kayması gözlendi. Buna karşılık, karelerin içinde sayı bulunmadığında algının daha çok sola kaydığı tespit edildi. Bu durum, insanlarda doğal olarak görülen ve dikkatin hafifçe sol tarafa yönelmesiyle açıklanan “pseudoneglect” olgusuyla ilişkilendiriliyor.
Araştırmacılara göre, karelerin içinde yer alan sayılar beynin nesne tanıma ile ilişkili olan ventral görsel akışını daha güçlü biçimde devreye sokuyor. Bu sistem, görsel nesneleri tanımaya çalışırken dikkati yukarı doğru kaydırma eğiliminde. Bu nedenle, iki boyutlu şekillerde sayıların nicel anlamından çok, birer görsel nesne olarak işlenmesi baskın hale geliyor.
Çalışma, sayılar ile mekan arasındaki ilişkinin tek boyutlu ve basit bir zihinsel haritayla açıklanamayacağını gösteriyor. Beyin, sayısal bilgi, şekil algısı ve dikkat süreçlerini birlikte işleyerek algıyı şekillendiriyor. Araştırmacılar, bu tür bulguların yalnızca beyin işleyişini anlamak açısından değil, eğitimden arayüz tasarımına kadar birçok alanda bilginin nasıl sunulması gerektiğine dair önemli sonuçlar doğurabileceğini vurguluyor.
Kaynak: Nature Scientific Reports