Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesinde yürütülen bir çalışmada, ekonomik ve tıbbi değeri yüksek ak zambak bitkisinin üretimi daha hızlı, kontrollü ve sürdürülebilir hale getiriliyor.
Ak zambaklar doğada ve klasik üretim yöntemleriyle yavaş çoğalıyor ve çiçeklenmeye ulaşmaları yaklaşık 3 yılı buluyor. Bu durum hem üretimi zorlaştırıyor hem de artan talebe rağmen yeterli arzın oluşmasını engelliyor.
Amaç 2 yıla indirmek
Soruna çözüm olarak geliştirilen yöntemde, ak zambaklar laboratuvar ortamında doku kültürü tekniğiyle çoğaltılıyor. Süreç, bitkiden alınan küçük başlangıç parçalarının tamamen steril koşullarda özel besin ortamlarına alınmasıyla başlıyor.
Doku kültürü, bir bitkinin tamamını ekmeden, bitkiden alınan çok küçük bir parça ile laboratuvar ortamında yeni ve sağlıklı bitkiler üretme yöntemine deniyor.
Yöntemle tek bir bitkiden, türüne bağlı olarak 3 ila 30 arasında yeni bitki elde edilebiliyor ve işlem alt kültürlerle tekrarlanarak sayı katlanarak artırılıyor.
Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Polat, işlemi şöyle açıklıyor: “Bu çoğalmayı gördükten sonra tekrar laminer kabin içerisinde steril ortamda kavanozları açarak bunları çıkartırız ve tekrar keseriz. 13 olduysa 13 parça ayırırız. 33 olduysa 30 parçayı tekrar yeni kavanozlara dikeriz. Diktikten sonra bir daha bekleriz. Bu yaptığımız işlemlerin her birisi bir alt kültür olarak adlandırıyoruz.”
Laboratuvarda üretilen bitkiler, dış koşullara doğrudan çıkarılmak yerine sıcaklık, ışık ve nemi kontrol edilen özel seralarda adaptasyon sürecine alınıyor. Böylece bitkilerin çevresel stres yaşamadan dış ortama uyum sağlaması hedefleniyor.
Çalışmanın temel hedefi, ak zambakta çiçeklenmeye kadar geçen yaklaşık 3 yıllık üretim süresini 2 yıla düşürmek. Doku kültürü sayesinde hem üretim süresi kısalıyor hem de hastalık ve zararlılardan arındırılmış, standart kalitede bitkiler yetiştiriliyor.
İhracat artırılacak
Prof. Dr. Polat, ak zambağın kullanım alanlarını; “Özellikle tıbbi anlamda kıymetli bir bitki. Sekonder metabolitler olarak bilinen bir takım metabolitler var. Soğanlarında bulunuyor. Bunlar saflaştırılarak ilaç sanayisinde hammadde olarak değerlendiriliyor. Aynı zamanda yine çiçekleri parfüm sanayisinde kullanılıyor.” sözleriyle anlatıyor.
Türün büyük bölümü yurt dışına ihraç ediliyor ve özellikle Hollanda’dan yoğun talep görüyor.
Üniversite bünyesinde yürütülen AR-GE çalışmalarıyla hem doğal türlerin korunması, hem yerli üretimin artırılması, hem de ak zambakta katma değerin ülke içinde bırakılması hedefleniyor.
Kaynak: Anadolu Ajansı