Betelgeuse’ün uzun süredir gizemli kalan parlaklık ve atmosfer değişimleri, Hubble ve yer tabanlı teleskoplarla yapılan gözlemlerle netleşiyor. 2025’te öne sürülen Siwarha isimli eşlikçi yıldız fikri teorik düzeydeydi; gözlemsel kanıtlar eksikti. Yeni çalışma, Betelgeuse çevresinde yoğun bir gaz izi tespit etti.
Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden araştırmacılar, yaklaşık 8 yıl boyunca Betelgeuse’ün tayfındaki değişimleri inceledi ve yıldızın çevresinde hareket eden çok sıcak gazın izleri buldu. Gazın düzenli hareketinin, Betelgeuse’ün çevresinde olası bir eşlikçi yıldızın varlığıyla açıklanabileceğini düşündürüyor.
Siwarha’nın bıraktığı gaz izi
Önerilen eşlikçi yıldız, Siwarha, Betelgeuse’ün geniş atmosferi içinden geçerken yoğun bir gaz izi (wake) bırakıyor. İz, yıldızın ışığını etkileyerek uzun ikincil periyotta (yaklaşık 2 bin 100 gün) parlaklık değişimlerine neden oluyor. Süreç, Betelgeuse’ün 2020’de beklenmedik şekilde sönükleşmesini de açıklıyor; artık toz veya manyetik etkilerden çok, yıldız-eşlikçi etkileşimi öne çıkıyor.
Çalışmanın başyazarı ve CfA’dan astronom Andrea Dupree “Bu gaz izinin, yani uyanın doğrudan izlerini ilk kez görüyoruz. Bu da Betelgeuse’un görünümünü ve davranışını şekillendiren gizli bir eşe sahip olduğunu doğruluyor,” diyor.
Araştırmacılar morötesi ışıkta iyonize demir çizgilerini analiz ederek izin varlığını doğruladı. Çizgilerdeki kaymalar, atmosferin hareketini ve eşlikçi yıldızın geçişini gösteriyor. İzin yoğunluğu, Siwarha disk boyunca geçtikten sonra maksimuma ulaşıyor ve yavaşça azalıyor. Süreç Betelgeuse’ün ışık değişimleriyle eşleşiyor.
Spektroskopik veriler, atmosferin farklı katmanlarının (fotosfer, kromosfer ve çevresel gaz) eşzamanlı olarak hem hız hem de yoğunluk değişimi gösterdiğini ortaya koyuyor. Bu durum, gazın yalnızca Betelgeuse’ten kaynaklanamayacağını ve eşlikçi bir cismin en mantıklı açıklama olduğunu destekliyor.
Dupree, “Bu yeni bulgularla birlikte Betelgeuse, dev bir yıldızın zaman içinde nasıl değiştiğini adeta yakından izlememizi sağlıyor. Eşinin bıraktığı gaz izini saptamak, bu tür yıldızların nasıl evrildiğini, madde kaybettiğini ve sonunda süpernova olarak patladığını anlamamıza imkan tanıyor.” diyor.
2027’de Siwarha’nın Betelgeuse’ün önünden tekrar geçmesi bekleniyor. Süreç, yıldız ve eşlikçi etkileşiminin doğrudan gözlemlenmesi için yeni bir fırsat sunuyor.
Kaynak: arXiv