Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi ile Anadolu Üniversitesi akademisyenlerinin yürüttüğü çalışmada, gıdalarda bozulmaya yol açan mantar ve küflere karşı yeni bir kimyasal bileşik geliştirildi.
Günümüzde gıda ürünlerinin raf ömrünü uzatmak için çeşitli koruyucu maddeler kullanılıyor. Ancak bazı mantar türleri, bu maddelere zamanla adapte olabiliyor ve direnç geliştirebiliyor. Bu durum yalnızca ürünlerin daha hızlı bozulmasına neden olmuyor; aynı zamanda gıda kaynaklı hastalık riskini artırıyor ve ciddi ekonomik kayıplara yol açabiliyor.
Araştırma ekibi, bu soruna çözüm bulmak amacıyla laboratuvar ortamında “tiyazol” kökenli yeni bir organik bileşik sentezledi. Tiyazol, kimyada azot ve kükürt atomu içeren halkalı bir yapı olarak bilinir ve birçok biyolojik molekülün temelinde yer alır. Bu tür yapılar genellikle mikrobiyal aktivite üzerinde etkili olabilen kimyasal özellikler taşır.
Geliştirilen bileşik, mantar hücrelerinin zar yapısını hedef alıyor. Hücre zarı, mantarın yaşamını sürdürebilmesi için kritik bir bariyerdir. Bu yapı bozulduğunda, hücre içindeki denge kaybolur ve mantar çoğalamaz. Yani bileşik, mantarı yüzeysel olarak baskılamak yerine hücre düzeyinde etki gösteriyor.
Yapılan deneylerde, geliştirilen bileşiğin özellikle Candida albicans, Candida glabrata ve Aspergillus versicolor türlerine karşı etkili olduğu belirlendi. Bu mantar türleri, uygun sıcaklık ve nem ortamı bulduklarında hızla çoğalabiliyor. Bu yüzden turşu, meyve suyu, peynir ve tahıl ürünleri gibi gıdalarda bozulmaya neden olabiliyorlar. Özellikle bazı Aspergillus türleri, yalnızca ürünü bozmakla kalmayıp sağlığa zarar verebilecek toksik maddeler de üretebiliyor.
Çoğalmayı yavaşlattı
Laboratuvar testlerinde, geliştirilen bileşiğin mantarların çoğalmasını yavaşlattığı görüldü. Ayrıca yapılan güvenlik analizlerinde, belirli miktarlarda kullanıldığında gıdalarda değerlendirilme potansiyeline sahip olduğu tespit edildi. Bu testler, maddenin sadece işe yarayıp yaramadığını değil, aynı zamanda insan sağlığı açısından güvenli olup olmadığını anlamak için büyük önem taşıyor.
Konuyla ilgili Prof. Dr. Ülküye Dudu Gül “Çalışmamızın sonuçlarına göre, sentezlenen bileşiğin mantarlar üzerinde ‘gelişimi engelleyici’ etkiye sahip olduğu ve ‘potansiyel gıda koruyucu madde’ olarak değerlendirilebileceği saptanmıştır.” diyerek elde edilen bulguların mevcut koruyuculara karşı direnç gelişimi sorununa bir alternatif olabileceğini ifade etti.
Araştırmacılar, geliştirilen bileşiklerin mevcut koruyucuların yerini hemen alacak “mucize çözümler” olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor. Bu tür maddelerin, zamanla etkisini yitiren koruyuculara karşı yeni bir alternatif sunabileceği ve çalışmanın temel amacının ise gıdaların raf ömrünü uzatmak ve gıda zincirinde güvenliği artırmak olduğu vurgulanıyor.
Çalışma, uluslararası hakemli bilimsel dergi olan “Food Chemistry”de yayınlandı. Gerekli yasal ve güvenlik süreçlerinin tamamlanmasının ardından, bileşiğin gıda sektörüne kazandırılması hedefleniyor.
Kaynak: Anadolu Ajansı